مناطق آزاد یکی از ابزارهای مهم توسعه اقتصادی هستند که میتوانند با تسهیل تجارت، جذب سرمایهگذاری، رونق صادرات و ایجاد اشتغال ایفای نقش کنند و در این زمینه ظرفیت مرزهای شرقی؛ به ویژه خراسان رضوی به دلیل قرار گرفتن در مسیر ارتباطی آسیای میانه و افغانستان اهمیتی دوچندان دارد و از محورهای اصلی تجارت منطقهای و توسعه اقتصادی شرق کشور محسوب میشود؛ اما با غفلت از این ظرفیت طی دهههای گذشته میتوان به آن «شرق فراموش شده» گفت.
در همین راستا رئیس مجمع نمایندگان خراسان رضوی با تأکید بر اینکه شرق کشور دارای ظرفیتهای مغفول فراوانی است، از ثبت طرح ایجاد منطقه آزاد شرق کشور به نام خراسان رضوی در مجلس شورای اسلامی خبر داد و گفت: این طرح پاسخی راهبردی به بخشی از تهدیدهای اقتصادی، امنیتی و لجستیکی کشور است.
علی آذری شرایط کنونی کشور را خاص توصیف کرد و ادامه داد: تنگه هرمز یک نعمت الهی است و از این دیدگاه کشور فرصتهای کمنظیری مانند مرزها را دارد که دروازه اتصال شرق به غرب است و خراسان رضوی یکی از همان ظرفیتهای جدی و کمتر استفاده شده کشور محسوب میشود که در ذات خود هم از منظر اقتصادی و هم از نظر امنیتی و ژئوپلیتیکی جایگاهی ممتاز در شرق ایران دارد.
مراحل ثبت طرح منطقه آزاد شرق کشور در مجلس
وی با اشاره به مزیتهای طرح منطقه آزاد شرق کشور تصریح کرد: این طرح طی روزهای گذشته در مجلس ثبت شد که طبیعتاً پس از گذراندن فرایندهای قانونی، وارد مرحله دفاع و پیگیری خواهد شد. باید گفت این ایده یا طرح صرفاً یک پیشنهاد مقطعی نیست و مستند به اسناد بالادستی و قوانین برنامههای توسعه است و در واقع، احیای یک تکلیف قانونی معطلمانده به شمار میرود.
رئیس مجمع نمایندگان استان، خراسان رضوی را قله اقتصادی و امنیتی شرق کشور معرفی کرد و توضیح داد: این استان با توجه به مرز مشترک با افغانستان و ترکمنستان، موقعیتی ممتاز در شرق کشور دارد و میتواند با در نظر گرفتن تعریف مناطق آزاد، به قله اقتصادی و امنیتی شرق کشور تبدیل شود تا تهدیدهای موجود در این منطقه شامل قاچاق سوخت، مهاجرت، قاچاق مواد مخدر و مشکلات لجستیکی، با در نظر داشتن این نگاه راهبردی، به فرصت تبدیل شوند و کریدورهای ریلی و جادهای از جمله دوغارون، باجگیران، سرخس و لطفآباد نقشی کلیدی در شکوفایی اقتصادی استان و حتی کشور داشته باشند.
وی افزود: به مرزها نباید صرفاً نگاه امنیتی و محدودکننده داشت. مرزهای شرقی قابلیت تبدیل شدن به کانون اشتغال را دارند و به جای اینکه مرزنشینان ما در قوچان، تایباد، لطفآباد و دیگر مناطق مرزی به کسب وکارهای کاذب یا قاچاق سوق پیدا کنند، میتوانند نیروی رسمی صنایع صادراتی و تولیدی باشند، به عبارت دیگر با فعالسازی ظرفیتهای مرزی، امکان توسعه صادرات رسمی و کاهش آسیبهای اجتماعی ناشی از بیکاری نیز فراهم میشود.
منطقه آزاد شرق؛ پاسخی به ضعف صنایع تبدیلی
رئیس مجمع نمایندگان خراسان رضوی خامفروشی زعفران، خشکبار و سایر محصولات صادراتی را از مهمترین مشکلات اقتصادی استان دانست و گفت: منطقه آزاد شرق کشور میتواند در توسعه صنایع تبدیلی و افزایش ارزش افزوده محصولات نقش مهمی ایفا کند. وقتی بخش قابل توجهی از زعفران جهان در خراسان رضوی تولید میشود، چرا بورس جهانی زعفران در این استان شکل نگیرد و چرا باید خامفروشی کنیم و ارزش افزوده این محصول استراتژیک به کشورهای دیگر منتقل شود؟ در چارچوب برنامه هفتم توسعه، مناطق آزاد با رویکرد قطبهای لجستیکی و صنعتی تعریف شدهاند و این یک ظرفیت و فرصت قانونی برای خراسان رضوی است. از مسیر سرخس میتوان برای ارتباط با آسیای میانه، چین، افغانستان و پاکستان بهره برد و از دوغارون برای صادرات و ترانزیت و از باجگیران برای تعامل اقتصادی با ترکمنستان و مسیرهای مرتبط با پیمان شانگهای استفاده کرد. استان میتواند در حوزه واردات نهادههای دامی، غلات، برنج و کالاهای اساسی نیز نقشآفرین باشد و در تأمین امنیت غذایی کشور سهم مستقیم را ایفا کند و اگر بخشی از مسیرهای دریایی با تهدید روبهرو باشد، شرق کشور میتواند به یک مسیر جایگزین مطمئن تبدیل شود.
آذری با تأکید بر ظرفیتهای مناطق آزاد شرق عنوان کرد: اگر خلیجفارس ناامن باشد، مسیر ریلی جایگزین وجود دارد. مرزهای افغانستان و ترکمنستان نیز برای ارتباط با روسیه، چین و آسیای میانه ظرفیت مهمی هستند و توسعه اقتصاد بدون دلار، تهاتر و استفاده از ارزهای محلی و پولهای مورد توافق مانند ریال و یوان از دیگر مزیتهای قابل تحقق در قالب طرح منطقه آزاد شرق کشور است. موضوع این منطقه ریشه در اسناد قانونی و برنامههای توسعه دارد. در برنامههای پنجم، ششم و هفتم توسعه بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم بر توسعه مرزی، امنیتسازی، اشتغال و ایجاد مناطق آزاد یا ویژه در این بخش از کشور تأکید شده و دولت و مجلس حدود یک دهه مکلف به ایجاد منطقه آزاد در شرق کشور بودهاند. این موضوع در برنامه پنجم مطرح شده، در برنامه ششم مورد تأکید قرار گرفته و در برنامه هفتم هم همچنان قابل پیگیری است. بنابراین ما با یک مطالبه قانونی و معطلمانده مواجه هستیم. اولویت فعلی، ثبت و پیگیری منطقه آزاد با محوریت خراسان رضوی است؛ اما در ادامه میتوان این ایده را با همکاری استانهای شرقی دیگر نیز گسترش داد.
به گفته وی یکی از پیشنهادها این است که منطقه آزاد شرق کشور با همکاری استانهای خراسان شمالی، رضوی، جنوبی و سیستان و بلوچستان نیز در قالب تفاهمنامههای مشترک دنبال شود؛ بهویژه آنکه در مجلس، فراکسیون شرق کشور نیز شکل گرفته است. این منطقه میتواند به ویترین قدرت نرم جمهوری اسلامی در جبهه مقاومت اقتصادی تبدیل شود.
ظرفیت ورود به حوزههای خودرو، انرژی، گلخانه و مدیریت بحران آب
رئیس مجمع نمایندگان خراسان رضوی ادامه داد: ظرفیت منطقه آزاد فقط به ترانزیت و صادرات محدود نمیشود و حتی در حوزههایی مانند خودرو، انرژی، برق، صنایع گلخانهای و مدیریت بحران آب نیز میتواند نقشآفرینی داشته باشد. خراسان رضوی امروز با چالشهایی مانند کمآبی و گرد و غبار روبهرو است و ایجاد زیرساختهای اقتصادی جدید در قالب منطقه آزاد میتواند زمینه توجه بیشتر وزارتخانههایی مانند نیرو و جهاد کشاورزی را نیز فراهم کند.
آذری، منطقه آزاد شرق را یک سنگر اقتصادی توصیف و تشریح کرد: در شرایطی که کشور به سنگرهای اقتصادی جدید نیاز دارد، شرق کشور میتواند یکی از مهمترین این سنگرها باشد که امیدواریم با همراهی رسانهها، کارشناسان، استانداری و نمایندگان استان، این طرح از مرحله ثبت عبور کرده و به یک مطالبه جدی و قابل تحقق تبدیل شود.
وی مناطق آزاد را بهعنوان ابزاری برای کاهش انحصار و رانت در برخی بازارها از جمله بازار خودرو مورد توجه دانست و گفت: در شرایطی که سازوکارهای اجرایی و نظارتی به تنهایی قادر به حل کامل مشکلات بازار خودرو نیستند، میتوان از ظرفیتهای قانونی مناطق آزاد برای افزایش رقابت، تسهیل دسترسی مردم به کالاها و خدمات و ارتقای رفاه عمومی بهره گرفت. بنابراین منطقه آزاد شرق کشور با محوریت خراسان رضوی، افزون بر ایفای نقش در توسعه ترانزیت، تجارت و صادرات میتواند از طریق بهرهگیری از مزیتهای مناطق آزاد در حوزه واردات و تردد کالا، به کاهش زمینههای شکلگیری رانت در بازارهایی نظیر خودرو کمک کند تا آثار مثبتی بر معیشت و رضایتمندی عمومی نیز داشته باشد.
نظر شما